Rzekoma ekskomunika setek tysięcy katolików: co o niej myśleć?

Spis treści

Choć od pewnego czasu krążyły pogłoski, że Rzym planuje ogłosić ekskomunikę obejmującą nie tylko biskupów konsekratorów i czterech nowych biskupów Bractwa św. Piusa X, ale także księży i wiernych związanych z FSSPX, większość obserwatorów wątpiła, czy władze zdecydują się posunąć się aż tak daleko. Tak więc ogłoszenie w czwartek 2 lipca 2026 r. przez kard. Fernándeza z Dykasterii Nauki Wiary dekretu o ekskomunice oraz towarzyszącej mu Noty wyjaśniającej (nota explicativa) dla wielu stanowiło szok. Jeszcze większe zaskoczenie wywołały opublikowane tego samego dnia Procedury pojednania dla kapłanów i świeckich.

Sankcje te, uznane powszechnie za niezwykle surowe, wręcz drastyczne, zostały skrytykowane przez komentatorów wywodzących się zarówno ze środowisk związanych z FSSPX, jak i spoza nich¹. Kanoniści niemal natychmiast zaczęli wyrażać wątpliwości co do prawnej ważności potępień². Ks. Dawid Pagliarani FSSPX, przełożony generalny Bractwa, skierował do Ojca Świętego piękny, utrzymany w duchu synowskim, a zarazem pełen bólu list, zapewniając go, że Bractwo nie przyjmie tych sankcji w duchu zgorzknienia czy buntu, ale ofiaruje spowodowane nimi cierpienia za dobro Kościoła i samego papieża.

Kary te były faktycznie drastyczne i bezwzględne. Choć pozornie wprowadzono rozróżnienie między świeckimi, którzy „formalnie utożsamiają się” ze „stanowiskiem doktrynalnym” Bractwa, a pozostałymi katolikami korzystającymi z jego posługi, nie podano żadnych kryteriów³ pozwalających ustalić, kogo obłożono rzekomą ekskomuniką za schizmę (co ciekawe – nie za herezję, choć kryterium rozstrzygającym ma być właśnie podzielanie stanowiska doktrynalnego). Co więcej, samo to „stanowisko doktrynalne” nie zostało nigdzie zdefiniowane.

Z doniesień o trzech wizytach kard. Fernándeza u papieża Leona w tygodniu poprzedzającym udzielenie sakr wyraźnie wynikało, że planowano podjęcie jakichś kroków; nie odnotowano jednak żadnych wizyt bp. Randazzo, prefekta Dykasterii ds. Tekstów Prawnych, co wzbudziło uzasadnione podejrzenia, że wszystkie przyszłe rozporządzenia były przygotowywane „wewnątrz” samej Dykasterii Nauki Wiary – bez udziału ekspertów z zakresu prawa kanonicznego.

Biorąc pod uwagę dość chaotyczną naturę ostatecznie ogłoszonych dokumentów, scenariusz ten wygląda dość prawdopodobnie. Wydaje się, że nie pociągają one za sobą żadnych skutków prawnych wobec nikogo poza sześcioma wymienionymi z nazwiska biskupami ‒ a nawet w ich przypadku pozostawiają możliwość rekursu hierarchicznego do papieża oraz do odwołania opartego na przewidywanych przez prawo kanoniczne i wykluczających winę okolicznościach. Celem poniższych uwag jest wyjaśnienie – bez wchodzenia w szczegóły techniczne ‒ jakie skutki prawne faktycznie pociągają za sobą ogłoszone potępienia, aby uspokoić kapłanów i świeckich, którzy mogą odczuwać niepokój i niepewność co do swojego obecnego statusu kanonicznego.

Prawo kanoniczne a prawo karne Kościoła

Na wstępie należy podkreślić, że w omawianej przez nas sprawie aspekt kanoniczny ma znaczenie drugorzędne. Kościół Wojujący potrzebuje prawa kanonicznego ‒ składa się bowiem z grzeszników, którzy ze względu na dobro wspólne potrzebują zewnętrznych norm postępowania oraz pomocy w prawidłowym kształtowaniu sumienia. Jednak prawo kanoniczne – jak każde prawo stanowione⁴ – nie jest w stanie uwzględnić wszystkich możliwych okoliczności, które mogą wymagać podjęcia konkretnych decyzji w kwestii tego, co w danej sytuacji należy uczynić lub czego unikać.

Jeśli jakiś człowiek wchodzi do domu i widzi, że ktoś fizycznie atakuje jego wiekową matkę, to aspekty prawne tej sytuacji nie są pierwszą, o której myśli. Nie zastanawia się: „A może moja matka zaatakowała go pierwsza i ten człowiek ma prawo do obrony koniecznej?”. Byłoby to nienaturalne. Każdy człowiek natychmiast użyłby siły, żeby powstrzymać napastnika, a nad konsekwencjami prawnymi zastanawiałby się dopiero później. Bez wahania podjąłby w obronie swojej matki ryzyko fizyczne i prawne, kierując się miłością do niej i obowiązkiem wynikającym z IV przykazania.

Albo też wyobraźmy sobie królestwo – monarchię absolutną – w którym król wydał dekret, że pod żadnym pozorem nikomu nie wolno jeździć lewą stroną drogi. On sam doznaje jednak udaru, a karetce pogotowia drogę blokuje wielka, zepsuta ciężarówka. Jedynym sposobem, żeby dotrzeć do króla i uratować mu życie, jest objechanie ciężarówki lewym pasem. Oczywiście kierowca karetki podporządkuje się wyższemu prawu ratowania życia (w tym przypadku życia samego króla), mimo prawa zakazującego jazdy pod prąd w normalnych okolicznościach. Ma tu zastosowanie kluczowa zasada teologii moralnej: lex positiva non obligat cum gravi incommodo – w przypadku poważnej niedogodności prawo stanowione nie obowiązuje.

Problem polega na tym, że żadne ludzkie prawo stanowione nie jest w stanie uwzględnić wszystkich możliwych okoliczności. Prawo kanoniczne wyraźnie to uznaje, włączając do swojego systemu pojęcie epikei⁵ (nadprawości) oraz jednoznacznie stwierdzając, że zbawienie dusz jest prawem najwyższym, wobec którego wszystkie inne muszą ustąpić. Co więcej, wymienia nawet konkretne okoliczności łagodzące i wykluczające winę, które muszą być brane pod uwagę przy stosowaniu prawa karnego Kościoła.

Prawo karne Kościoła, zawarte głównie w poważnie zrewidowanej przez papieża Franciszka księdze VI kodeksu z 1983 r., zawiera zbiór przestępstw kanonicznych oraz odpowiadających im kar. Kary dzielą się na ekspiacyjne oraz poprawcze: te pierwsze mają po prostu ukarać wykroczenie, przywrócić naruszony ład i odstraszać przed dalszymi przestępstwami, natomiast drugie służą temu, żeby uzmysłowić sprawcy ciężar jego występku i doprowadzić go do żalu za grzechy – zarówno w wymiarze osobistym, jak i wobec całej wspólnoty Kościoła, którego porządek został naruszony przez jego grzech.

Ekskomunika jest karą poprawczą – jej celem jest uzmysłowienie sprawcy, jak poważny i szkodliwy dla ładu Kościoła był jego grzech, nakłonienie go do przemyślenia swojego postępowania i podjęcia próby naprawienia wyrządzonej szkody. Ujmując rzecz najprościej: jeśli nie było grzechu, jakakolwiek zadeklarowana lub nałożona kara poprawcza, taka jak ekskomunika, byłaby całkowicie bezpodstawna⁶.

Fundamentalna zasada prawa karnego Kościoła mówi, że musi być ono zawsze interpretowane ściśle⁷. Nie oznacza to, że przy wymierzaniu kar należy zawsze stosować najsurowszą możliwą wykładnię, ale że treść kanonów i użytych w nich terminów musi być interpretowana ściśle w odniesieniu do tego, co jest nakazane lub zabronione, jak również tego, jaka kara może lub powinna zostać wymierzona. Niedopuszczalne jest stosowanie interpretacji rozszerzającej takie nakazy lub zakazy. W konsekwencji nawet drobne błędy proceduralne mogą skutkować nieważnością czynności prawnych, ponieważ oskarżonemu przysługuje ochrona wynikającą z precyzyjnego brzmienia kanonów.

Z punktu widzenia samego zaciągnięcia kary wyróżniamy dwa jej rodzaje: latae sententiae oraz ferendae sententiae.

Kary latae sententiae (często nazywane „automatycznymi” lub zaciąganymi ipso facto) skutkują natychmiast po popełnieniu zakazanego czynu – pod warunkiem, że są spełnione wszystkie inne wymogi kanoniczne i nie występują żadne okoliczności wykluczające lub łagodzące winę. Kary ferendae sententiae są nakładane na sprawcę uznanego za winnego po formalnym procesie kanonicznym, w którym mógł on skorzystać z prawa do obrony. W naszym przypadku interesują nas wyłącznie kary latae sententiae, jednak najpierw należy wyjaśnić pewne powszechne nieporozumienie.

„Automatyczny” charakter kary latae sententiae często pozostawia wspólnotę Kościoła – a nawet samego sprawcę – w niepewności co do tego, czy kara w ogóle została nałożona. Dlatego kara tego rodzaju nie musi być uwzględniana na forum zewnętrznym, dopóki nie zostanie zadeklarowana przez kompetentną władzę Kościoła⁸. Taka deklaracja nie jest wyrokiem ekskomuniki (jak miałoby to miejsce po procesie kanonicznym przy karze ferendae sententiae), lecz jedynie stwierdzeniem, że – na tyle, na ile można to ustalić bez przeprowadzania procesu i przy założeniu umyślnej winy domniemanego sprawcy – kara została nałożona i sprawca powinien być traktowany jako ten, który ją poniósł. Kluczowe znaczenie ma jednak fakt, że osobie uznanej za winną nadal przysługuje prawo do rekursu hierarchicznego, a nawet do wniesienia apelacji, w trakcie których może przedstawić okoliczności łagodzące lub wykluczające winę.

Wśród okoliczności łagodzących i wykluczających winę, które muszą być wzięte pod uwagę, znajdują się: stan konieczności i poważna niedogodność. Gdy sam czyn nie jest wewnętrznie zły ani szkodliwy dla dusz – nawet jeśli sprawca (bez własnej winy) popełnia błąd stwierdzając istnienie stanu konieczności lub poważnej niedogodności – w ogóle nie wymierza się kary. A nawet wówczas, gdy czyn jest wewnętrznie zły lub szkodliwy dla dusz, lub gdy sprawca w sposób zawiniony błędnie ocenia okoliczności, kara musi zostać złagodzona⁹.

Mając to wszystko na uwadze można uznać, że w wyniku ogłoszenia 2 lipca 2026 r. wspomnianego dekretu oraz towarzyszących mu dokumentów, nikt nie został ekskomunikowany. Nawet tych sześciu biskupów może powoływać się na stan konieczności uzasadniający dokonanie konsekracji bez mandatum papieskiego albo przynajmniej na poważną niedogodność wynikającą z zaniechania tych konsekracji, wskazując na dramatyczny stan konieczności w Kościele. Mogą również argumentować, że udzielenie sakr w żaden sposób nie stanowi schizmy, nie jest bowiem detractatio (całkowitą odmową) podporządkowania się biskupowi rzymskiemu. Tym bardziej nie można uznać kapłanów i świeckich wiernych jako winnych popadnięcia w schizmę, która w istocie nie miała miejsca.

Pobieżna analiza Dekretu i Noty wyjaśniającej

Podpisany przez kard. Fernándeza dekret stwierdza¹⁰, że sześciu biskupów zaciągnęło ekskomunikę latae sententiae z powodu udzielenia sakry biskupiej bez mandatum papieskiego oraz dopuszczenia się aktu schizmatyckiego¹¹; zawiera również skierowane do duchownych oraz świeckich wiernych ostrzeżenie, aby nie przyłączali się do tej rzekomej schizmy. To wszystko.

Co istotne, dekret ostrzega duchownych i świeckich, że „zaciągnęliby” (incorrerebbero) ekskomunikę, gdyby dołączyli do rzekomych schizmatyków. Sformułowanie to ma charakter warunkowy – mówi o tym, co mogłoby się stać, a nie o tym, co się stało. Może się to wydawać niewiele znaczącym niuansem, jednak prawo kanoniczne jest pełne rozróżnień, które na poziomie językowym wydają się nieznaczne, lecz w swoich skutkach mają znaczenie fundamentalne. Ostrzeżenie to stoi w rażącej sprzeczności z kategorycznymi twierdzeniami Noty wyjaśniającej o rzekomo już zaciągniętej ekskomunice.

Ogłoszona wraz z powyższym dekretem Nota wyjaśniająca czyni natomiast – mówiąc w skrócie – dwie rzeczy, do których z kanonicznego punktu widzenia nie ma prawa. Po pierwsze stwierdza, że wszyscy „ministri sacri”¹² oraz świeccy dołączający do rzekomej schizmy również zaciągają przewidzianą za akt schizmatycki ekskomunikę latae sententiae¹³. Po drugie zaś usiłuje odebrać kapłanom Bractwa udzielone wcześniej przez papieża Franciszka – mające charakter uniwersalny – uprawnienia do udzielania ważnego rozgrzeszenia i możliwość uzyskiwania od lokalnych ordynariuszy delegacji do błogosławienia małżeństw.

Ogłaszanie tak ogólnych deklaracji o kanonicznej winie i karze, bez jakiegokolwiek rozróżnienia rzeczywistej odpowiedzialności konkretnych osób – a nawet bez podania jakichkolwiek kryteriów pozwalających świeckim zrozumieć, na czym dokładnie miałoby polegać „dołączenie do schizmy” – stanowi rażącą niesprawiedliwość. Jak to ujął jeden z komentatorów: „Nie ma w tym absolutnie nic z ojcowskiej troski”.

Nawet jeśli Nota wyjaśniająca ma jakąkolwiek moc prawną, sprzeczność między zawartym w dekrecie ostrzeżeniem przed ekskomuniką a twierdzeniem noty, że kapłani oraz wierni faktycznie ekskomunikę zaciągnęli, należy – zgodnie z brzmieniem kan. 18 – rozstrzygać na korzyść oskarżonych i interpretować jedynie jako ostrzeżenie.

Gołosłowne twierdzenie, jakoby spowiedzi u kapłanów FSSPX i błogosławione przez nich małżeństwa były odtąd nieważne, jest z kanonicznego punktu widzenia rażąco nieprecyzyjne. Usiłuje się bowiem anulować, poprzez sugestię lub powołując się na dekret, przywileje udzielone osobiście przez papieża Franciszka – czego Dykasteria Nauki Wiary nie może zrobić bez wyraźnej zgody papieża Leona. Należy zatem uznać nieskuteczność tego, co deklaruje Nota wyjaśniająca: rozszerzenia skutków karnych dekretu oraz odwołania uprawnień udzielonych wcześniej przez papieża. Dokument ten może co najwyżej odzwierciedlać intencje jego sygnatariuszy i stanowić ostrzeżenie dla kapłanów oraz świeckich – na tym jednak jego znaczenie się kończy.

Kolejny przykład braku ojcowskiego podejścia ze strony urzędników Kurii Rzymskiej stanowią procedury pojednania kapłanów i wiernych należących do Bractwa św. Piusa X, którzy „powracają” do Kościoła. Skoro ani kapłani Bractwa, ani korzystający z ich posługi wierni nie opuścili Kościoła, nie mają potrzeby się z nim „jednać”.

Samo Professio fidei (Wyznanie wiary) nie budzi większych zastrzeżeń, z wyjątkiem wymogu podporządkowania umysłu i woli wszystkiemu, co głosi „Magisterium” – nawet wówczas, gdy to nauczanie nie ma charakteru definitywnego. Według papieża Franciszka dotyczyło to na przykład jego codziennych homilii w Domu św. Marty. Bez wprowadzenia dalszych rozróżnień należy podchodzić do tego wymogu z ostrożnością. Nawet bp Atanazy Schneider stwierdził, że sam nie jest w stanie przyjąć go bez zastrzeżeń.

Formula adheasionis (Formuła przylgnięcia) obejmuje nie tylko zobowiązanie do niekrytykowania publicznie „osoby lub Magisterium” biskupa Rzymu, ale też do poddawania swoich zastrzeżeń wobec nauczania Vaticanum II – w duchu pozytywnym – pod osąd Magisterium, kierując się domniemaniem, że nie miało miejsca żadne zerwanie ciągłości z magisterium przedsoborowym. Może to stanowić poważny problem, jeśli – na co zwrócił uwagę bp Schneider – musielibyśmy przy tym zadawać gwałt własnemu rozumowi.

Podsumowując, Procedury – w odniesieniu do świeckich wiernych ‒ są bardziej wymagające niż w przypadku rzeczywistych apostatów, którzy pragnęliby powrócić do Kościoła. Są one w każdym razie całkowicie zbędne. Nie wiadomo, jak to wszystko będzie wyglądało w praktyce w diecezjach, które już teraz nie przywiązują większej wagi do procedur kanonicznych ani formalności administracyjnych. Nikt nie powinien dać się zastraszyć tym wytycznym ani ulegać presji w rodzaju: „Przestań uczęszczać do kaplicy FSSPX, albo…”.

Kolejną zdumiewającą cechą dokumentów z 2 lipca 2026 r. jest całkowite przemilczanie przez nie prawa do rekursu hierarchicznego czy też apelacji. Dekret jest jedynie pojedynczym aktem administracyjnym dykasterii i – nie będąc zatwierdzonym in forma specifica przez papieża – podlega zaskarżeniu. Gdyby system kanoniczny działał normalnie, można by się spodziewać złożenia takiego odwołania i jego poważnego rozpatrzenia¹⁴. (Aktualizacja: odwołanie takie zostało złożone 13 lipca 2026 r.)

Oczywiście z kanonicznego punktu widzenia to wszystko nie będzie miało żadnego znaczenia, jeśli papież Leon zatwierdzi wspomniany dekret in forma specifica lub po prostu odrzuci apelację (nawet pozakanonicznie) – jest on bowiem najwyższą władzą sądowniczą w Kościele – bez względu na to, czy używa swojej władzy sprawiedliwie, czy też posługuje się nią arbitralnie jako najwyższa instancja. Jednak nawet prymat papieski nie może uczynić grzechem schizmy czegoś, co nim nie jest, ani zmienić rzeczywistego stanu rzeczy, który stanowi prawdziwy stan wyższej konieczności, uzasadniający istnienie i posługę Bractwa św. Piusa X oraz wielu innych trwających przy Tradycji kapłanów, odpowiadających na wołanie wiernych, których pasterze opuścili, a nawet sami przemienili się w wilki.

Wnioski praktyczne

Wniosek 1: Kapłani i diakoni Bractwa nie są objęci żadną ekskomuniką latae sententiae, ponieważ taka kara nie ma oparcia w faktach ani nie została zadeklarowana przez dekret¹⁵.

Uzupełnienie: udzielone przez papieża Franciszka upoważnienia do spowiadania oraz błogosławienia małżeństw przez kapłanów FSSPX pozostają w mocy¹⁶.

Wniosek 2: Związani z Bractwem świeccy nie są objęci żadną ekskomuniką latae sententiae, ponieważ taka kara nie ma oparcia w faktach ani nie została zadeklarowana przez dekret.

ks. Scott Gardner FSSPX

Źródło

Hundreds of Thousands of Catholics Purportedly Excommunicated: How Should We See This?

Przypisy

1
Zob. https://infovaticana.com/en/2026/07/03/have-mercy-and-leave-the-faithful-aside/ ↩︎
2
Zob. https://infovaticana.com/en/2026/07/02/the-formula-used-by-tucho-to-excommunicate-priests-and-laypeople-lacks-penal-effectiveness/ ↩︎
3
Choć takie kryteria podano w Procedurach pojednania, nie znalazły się one jednak ani w samym dekrecie, ani też w Nocie wyjaśniającej. Niezależnie od tego, jaką rangę prawną przypisalibyśmy samej Nocie, te procedury ‒ których jedynym celem jest praktyczne zastosowanie kryteriów zawartych dekrecie oraz Nota ‒ posiadają z całą pewnością rangę jeszcze niższą. To tak, jakby nowe przepisy podatkowe nie znajdowały się ani w ordynacji podatkowej, ani w rozporządzeniach wykonawczych, ale dopiero w formularzach podatkowych. ↩︎
4
Prawo stanowione (pozytywne) jest prawem „ustanowionym” (posita) przez prawodawcę ‒ w odróżnieniu od prawa naturalnego, wpisanego w sam ustanowiony przez Boga porządek natury. Prawo naturalne jest niezmienne, podczas gdy prawo stanowione może być zmieniane. ↩︎
5
Suma teologiczna II-II, kw. 120, a. 1: „Toteż uchwalając je prawodawcy biorą pod uwagę to, co bywa zazwyczaj, chociaż w niektórych wypadkach przestrzeganie tych przepisów sprzeciwiałoby się sprawiedliwości i dobru ogółu, które jest celem prawa. Na przykład prawo stanowi, że należy oddać rzeczy dane do przechowania, gdyż zwykle jest to słuszne. Niekiedy jednak jest szkodliwe, np. gdy wariat żąda oddania miecza, który dał do przechowania, gdyż chce walczyć przeciw własnej Ojczyźnie. W takich więc wypadkach spełnienie przepisów prawa byłoby złe. Natomiast pomijające literę prawa, ale zgodne z duchem sprawiedliwości i pożytkiem ogółu postępowanie jest w takich wypadkach dobre. Otóż takie właśnie postępowanie jest zadaniem cnoty epikei, czyli nadprawności” (tekst polski za: św. Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna, Veritas, Londyn, t. 20, s. 111). Patrz też: kanon 1752. ↩︎
6
„Dekret z 1 maja 1991 r. jest pozbawiony podstaw, a co za tym idzie nieważny” — pisał ówczesny kard. Ratzinger w uzasadnieniu werdyktu ogłoszonego po apelacji od ekskomuniki „szóstki z Hawajów” w 1993 r. Patrz: https://sspx.org/en/hawaii-six-case-30450 ↩︎
7
Patrz kan. 18. ↩︎
8
Na przykład nieprzeliczone tysiące ludzi mogą podlegać ekskomunice z powodu aborcji, profanacji Najświętszego Sakramentu, herezji, apostazji, rzeczywistej schizmy czy bezpośredniego złamania tajemnicy spowiedzi. Nikt jednak tego nie wie, ponieważ te przypadki bardzo rzadko stają się przedmiotem formalnej deklaracji. ↩︎
9
Patrz: kan. 1323 i kan. 1324. ↩︎
10
[https://infovaticana.com/en/2026/07/02/the-formula-used-by-tucho-to-excommunicate-priests-and-laypeople-lacks-penal-effectiveness/ ↩︎
11
Twierdzenie, jakoby schizma (w Kodeksie prawa kanonicznego przestępstwo przeciwko jedności Kościoła) jest nieuchronnym skutkiem wyświęcenia biskupa bez mandatum papieskiego (w Kodeksie prawa kanonicznego przestępstwa przeciwko dyscyplinie Kościoła), wywodzi się od papieża Jana Pawła II i wydaje się pozostawać w sprzeczności z samą definicją schizmy, jako odmowy (detractatio) podporządkowania się biskupowi rzymskiemu. Co więcej, wewnętrzna logika tego rozumowania jest niespójna: czterem nowo wyświęconym biskupom zarzuca się wyłącznie przyjęcie sakry bez mandatum papieskiego (kan. 1387). Bp Fellay, jako współkonsekrator, nie został natomiast oskarżony na podstawie kan. 1387, lecz jedynie na podstawie par. 1 kan. 1364 (schizma). Jedynie bp de Galarreta został objęty zarzutami na podstawie obu kanonów. Tymczasem podawane przez dekret i notę wyjaśniającą uzasadnienie zaistnienia schizmy ‒ a mianowicie, że samowolne udzielenie sakry jest aktem z natury schizmatyckim ‒ powinno odnosić się także do czterech nowo konsekrowanych biskupów, zaś ekskomunika za nielegalną sakrę z pewnością winna objąć również współkonsekratora, przynajmniej jako współsprawcę (na mocy par. 2 kan. 1329). Dekret, który nie potrafi w sposób spójny zastosować własnej teorii schizmy do sześciu imiennie wymienionych biskupów, daje bardzo słabą podstawę do rozciągania tej samej teorii – jedynie za pomocą Noty – na setki niewymienionych z nazwiska kapłanów i tysiące świeckich. Za to ostanie spostrzeżenie pragnę podziękować serdecznie pewnemu kanoniście, który wolał pozostać anonimowy. ↩︎
12
Jest to zazwyczaj termin liturgiczny, a nie kanoniczny, jednak autorom chodzi zapewne o wszystkich kapłanów i diakonów Bractwa. W samym Dekrecie użyto słowa chierici, czyli ‘duchowni’. ↩︎
13
„Święci szafarze znajdują się w schizmie, a zatem należy ich uważać za schizmatyków.” Z kolei wierni świeccy, którzy formalnie należą do Bractwa, mają być uznawani za schizmatyków i ekskomunikowanych. Twierdzenie to opiera się na Nocie wyjaśniającej z 1996 r., która rzekomo „wciąż pozostaje w mocy”, co sugerowałoby, że ten stan ekskomuniki trwa co najmniej od tamtego czasu. Stoi to jednak w sprzeczności z tym, jak Kuria Rzymska, a nawet sami papieże faktycznie traktowali Bractwo w kwestiach o doniosłym znaczeniu kanonicznym. ↩︎
14
Byłoby to najprawdopodobniej daremne. 5 czerwca 1975 r. abp Lefebvre odwołał się od decyzji o kasacji Bractwa do Sygnatury Apostolskiej, a już 10 czerwca poinformowano go, że dekret trzech kardynałów został zatwierdzony in forma specifica przez Pawła VI, co zamknęło drogę do jakiegokolwiek dalszego odwołania. ↩︎
15
Nawet gdyby ‒ czysto hipotetycznie ‒ zostali nią objęci, wciąż ciążyłby na nich obowiązek odpowiadania na uzasadnione prośby wiernych o udzielenie sakramentów i sakramentaliów. Patrz: kan. 1335 par. 2. ↩︎
16
Będą one ważne nawet w przypadku, gdyby powyższy wniosek był błędny – a to z powodu jurysdykcji zastępczej wynikającej ze stanu konieczności w Kościele. Kościół uzupełnia bowiem to, co niezbędne jest dla przestrzegania najwyższego prawa, jakim jest zbawienie dusz. Ujmując to w sposób bardziej formalny: do czasu, gdy uprawnienia udzielone przez papieża Franciszka nie zostaną wyraźnie odwołane przez jego następcę, pozytywne wątpliwości co do stanu prawnego (dubium iuris) gwarantują ważność owych spowiedzi. A nawet, gdyby papież Leon potwierdził zniesienie powszechnego upoważnienia do spowiadania, jakiego udzielił papież Franciszek, zastosowanie znajduje argument z błędu powszechnego (error communis), który gwarantuje ważność rozgrzeszeń udzielanych przez kapłanów Bractwa. Jeżeli natomiast chodzi o korzystanie z nadzwyczajnej formy kanonicznej zawarcia małżeństwa, zapewnia ona ważność małżeństwa (z punktu widzenia formy kanonicznej), ponieważ moralna niemożność zwrócenia się do ordynariusza miejsca lub proboszcza będzie odtąd znacznie bardziej oczywista, niż miało to miejsce przed wprowadzeniem przez papieża Franciszka regulacji umożliwiającej kapłanom Bractwa otrzymywanie delegacji do błogosławienia małżeństw. Jest zresztą niezwykle mało prawdopodobne, by którykolwiek ordynariusz miejsca chciał teraz takiej delegacji udzielić. Dalsze wyjaśnienia znaleźć można na stronie internetowej: https://catholicapologetics.info/apologetics/defense/validity.htm ↩︎